İyi uykular Philae

67P adlı kuyrukluyıldıza inen Philae aracı hedeflenen çalışmalarını tamamladıktan sonra yeterli güneş alamadığı için uyku moduna girdi. İTÜ Fizik Mühendiliği’nden Kerem Cankoçak ile operasyonun önemini konuştuk

67P kuyrukluyıldızının İrlanda’daki Cork kentine oranı, bu cismin büyüklüğünü anlamamıza yardımcı oluyor

ONUR EREM 16.11.2014

İnsanlık, tarihinde ilk defa bir kuyrukluyıldıza uzay aracı indirmeyi başardı. Sovyetler Birliği’nin Tacik biliminsanı Svetlana Gerasimenko ve Ukraynalı biliminsanı Kim Churyumov tarafından 1969 yılında keşfettiği 67P kuyrukluyıldızına Avrupa Uzay Ajansı’nın Philae adlı aracı bu hafta inmeyi başardı. Fakat iniş beklendiği gibi sorunsuz geçmedi. 2004 yılında fırlatılan Rosetta adlı uzay aracından ayrılarak yüzeye iniş yapan Philae’nin iniş sistemlerinde kullanılan nitroselüloz adlı maddenin yer çekimsiz ortamda sorun yaratabileceği ancak 2013 yılındaki bir araştırmayla ortaya çıkmıştı. İnişte kuyrukluyıldıza sabitlenemeyen Philae yerden sekerek bir kilometre yükselmiş, iki saat sonra tekrar yere çarparak yedi metre sekmiş ve sonunda hedeflenen noktadan uzağa, yeterince güneş alamayan bir noktaya yerleşmişti.

Bu nedenle güneş panelleriyle enerji depolayamayan Philae, önceki gece enerjisini bitirerek uyku moduna geçti. Bu sırada planlanan çalışmalarının hepsini tamamlamayı başardı. Dünyaya gönderdiği veriler önümüzdeki aylar ve yıllar boyunca biliminsanları tarafından incelenecek. 67P’nin güneşe yaklaşmasıyla birlikte, 2015 Ağustos’ta güneş panellerinin tekrardan ışık alabilecek bir konuma gelebileceği hesaplanıyor.

Doç. Dr. Kerem Cankoçak

Doç. Dr. Kerem Cankoçak

İstanbul Teknik Üniversitesi ve CERN’den Doç. Dr. Kerem Cankoçak ile Philae’nin inişi ve önemini konuştuk:

>> Philae aracının üzerinde çok sayıda sensör var. Bu sensörlerin yapacağı ölçümlerin öneminden bahsedebilir misiniz?

Bu aracın üzerinde kuyrukluyıldızların yapısını araştıracak sensörler var. Güneş sistemini 4.5 milyar yıl önce meydana getiren elementleri açıklayabilir bunlar. Sensörlerden bazıları da aminoasitleri araştıracak. Dünyadaki yaşamı oluşturan organik moleküllerin uzaydan gelip gelmediği hakkında bir bilgi verebilir bu.

Büyük bir ihtimalle dünyadaki suyun çoğu da kuyrukluyıldızlardan geliyor. Bunu birinci elden gözleme olanağımız ancak şimdi meydana gelecek. Bu kuyrukluyıldızda bol miktarda su ve buz bulunursa dünyadaki okyanuslarda bulunan suyun kuyrukluyıldızlardan geldiği konusundaki bulgular güçlenmiş olacak.

>> 4.5 milyar yıl yaşındaki 67P kuyrukluyıldızı üzerinde yaşamın yapıtaşlarına ait bileşenler bulunursa, bu ne anlama gelir?

Öncelikle bu kuyrukluyıldız 4.5 milyar yıldan daha eski de olabilir. Eğer böyle bir şey bulunursa yaşamı oluşturan temel maddelerin başka sistemlerde veya Dünya dışında da oluşabildiğini gösterir. 1950’lerde aminoasitlerin bazı koşullarda kendiliğinden oluşabildikleri kanıtlandı. Burada belki de daha kompleks, DNA’ya benzer yapılar da bulunabilir.

Yaşamın dünyada başladığı düşünülse de uzayın başka bir köşesinde başlayıp güneş sistemine gelmiş olma ihtimali de var ve bu şaşırtıcı olmaz. Yaşamın başlangıcına ait bazı veriler sunabilir bu kuyrukluyıldız. Uzayın başka yerlerinden başka hücre yapıları da sunabilir bizlere.

>> Güneş yörüngesinde çok sayıda kuyrukluyıldız varken neden bu kuyrukluyıldız seçildi?

En yakın olduğu için bu seçildi. Başka denemeler de yapıldı, ancak en yakında ve en kolay ulaşılabilecek olan buydu.

>> Philae’nin 2015 Kasım’a kadar kuyrukluyıldız üzerinde kalması hedefleniyor. Kuyrukluyıldız güneşe yaklaştıkça daha fazla gaz ve sıvı yaymaya başlayacak. Bu durum misyonu nasıl etkileyebilir, başka nasıl bulgulara yol açabilir?

Kuyrukluyıldızların yapısını daha iyi anlamaya yarayacak. Uzaktan yapılan analizlerle kuyrukluyıldızlara dair bazı fikirler edindik ama en doğru bilgi kuyrukluyıldızın üstünden alınacak örneklerle elde edilecektir.

>> 67P’nin sıradışı bir şekli var. Biliminsanları “böyle bir yapı beklemiyorduk” demişlerdi aylar önce bu şekli ilk defa gördüklerinde.

Çok değişik şekillerde kuyrukluyıldızlar var. Kuyrukluyıldızlar üzerinde doğrudan bir ölçüm yapmak çok önemli. Ay’ın nasıl oluştuğuna dair birçok kuram vardı 1970’te ancak Ay’dan doğrudan alınan numuneler bu kouda çok daha doğru bilgiler almamızı sağladı. Ay Dünya’ya çarpan yaklaşık Mars büyüklüğündeki bir gezegen ile dünyadan koparak oluşmuştu. Bu yüzden gök cisimlerinden direk numune almak çok önemli. Philae çok az bir süre bile çalışsa, 67P’den gelecek bilgiler çok önemli bilgiler olacak.

“Her cismin bir frekansı var”

>> Biliminsanları kuyrukluyıldızın yayınladığı ilginç bir frekans keşfetmiş, bunu birkaç gün önce internette yayınlamıştı. Bu frakansın kaynağı ne olabilir?

Uzayda her gök cisminin yaydığı bir frekans var. Bu maddelerin titreşimlerinden kaynaklanıyor. Ancak bizim duyabileceğimiz frekanslarda değil bu sesler. Bundan çıkan ses de kuyrukluyıldızın yapısına dair bilgiler sağlayacaktır.

“Türkiye’de bilimin önemi anlaşılmıyor”

>> Türkiye’nin uzay araştırmaları konusundaki durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Birçok Avrupa ülkesi böyle bir araştırmayı desteklerken Türkiye bu araştırmanın içinde yok.

Türkiye hiçbir yerde yok. Ben CERN’de çalışıyorum, buraya bile zar zor çok az para ayırarak katılıyor Türkiye. Bilimde çok geriyiz maalesef.

Bu, tarihi olarak gecikmemizden de kaynaklanıyor. Avrupa’da 300-400 yıldır bilimsel araştırmalar yapılırken Türkiye’de bu süre ancak 100 yıl. Cumhuriyetten sonra bilim yapılmaya başlandı ve hâlâ bilimin önemi anlaşılamıyor.

Teknolojiye yatırım yapmak istiyoruz diyorlar ancak bilim olmadan teknlooji olamayacağının farkında değiller.

>> Bu durumun değişmesi için ne yapılabilir?

Bu çok büyük bir soru. Bir iki satırla açıklamak mümkün değil ama zihniyetin değişmesi gereketiğini söyleyebilirim.

Reklamlar

About onurerem

journalist @ birgün newspaper. twitter.com/onurerem
Bu yazı Söyleşi içinde yayınlandı ve , , , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to İyi uykular Philae

  1. İğne Deliği dedi ki:

    Reblogged this on Big Bang.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s